İslami Devir Türk Edebiyatı


İslami Devir Türk Edebiyatı
Türklerin İslâmiyet'i resmen kabul etmeleriyle (920) başlayan edebiyattır.Bu dönemin özellikleri şunlardır:
  • İslâmiyet öncesi kültür ile İslâmi kültür iç içedir.
  • Dini öğretme amacı, eserlerde esas alınmıştır.
  • Hece vezninin yanısıra aruz ölçüsü de kullanılmaya başlanmıştır.
  • Nazım birimi "dörtlük ve beyit" tir.
  • Arap ve Fars edebiyatında kullanılan nazım şekilleriyle eserler verilmeye başlanmıştır.
  • "Din ve tasavvuf edebiyatı" diyebileceğimiz bir edebiyat akımı meydana gelmiştir.
  Bu devrin ürünleri ve özellikleri şunlardır:
      Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip):11. yy.'da yazılan bu eser "mutluluk veren bilgi" anlamına gelir.İyi bir devlet yönetiminin nasıl olması gerektiğini anlatır.İlk siyasetname ve aruz vezniyle yazılan ilk eserdir.Didaktik tarzda yazılmıştır.6645 beyyitten oluşmuştur.Mesnevi şeklinde yazılmıştır.
      Divan-ı Lugat'it-Türk (Kaşgarlı Mahmud):"Türk dilinin sözlüğü" dür.Araplara Türkçe öğretmek için yazılmış, 7500 Türkçe kelimenin Arapça karşılıklarıverilmiştir.Türkçe dil bilgisi kitabı olan ve 11. yy'da yazılan bu sözlük Türk lehçeleri hakkında bilgi verir.
      Atabet'ül - Hakayık (Edip Ahmet Yüknekî):"Hakikatlerin eşiği" anlamına gelen bu eser 12. yy.'da yazılmıştır.Dindarlığın ve ilmin faydalarını anlatan, didaktik (öğretici) bir eserdir.
      Divan-ı Hikmet (Ahmet Yesevî):Eserde "Hikmet" denilen dini-tasavvufi şiirler vardır.13. yy.'da yazılmış olan bu eser Tasavvuf Edebiyatı'nın başlangıç eseridir.Dini öğütler veren, öğretici bir eserdir.
      Kitab-ı Dede Korkut:Oğuz lehçesiyle (14-15. yy'da) yazılmıştır.Bir önsöz ile oniki hikayeden oluşur.Oğzuların yaşayışları, savaşları, inançları anlatılır.Eser, manzum-mensur karışımı ile oluşmuştur.Efsanevî bir hava taşır.Destandan halk hikâyelerine geçiş özelliği taşır.Dindarlık havası hakimdir.Anlatım açık ve yalındır."Doğruluk ve adalet" yüceltilen değerlerdir.(Aile, çocuk terbiyesi, kadın, misafir, cömertlik kavramları da önemlidir.)"Kahramanlık" en büyük meziyet olarak işlenir.
      Muhakemetü'l-Lugateyn (Ali Şir Nevaî):15. yy.'da yazılmıştır.Türkçe'nin Farsçadan daha zengin anlamlar ifade eden bir dil olduğunu kanıtlamaya çalışmıştır.


Kaynak: Türk Edebiyatı Ders Notlarımdan...






Yorum Yaz